De opgave: 4,6 miljoen
Vorige week is de Financiële Foto 2012 van de Gemeente Enschede verschenen, die een blik werpt op het huishoudboekje van de stad. Een schets van de gevolgen die bezuinigingen van het rijk, tegenvallende kosten en/of inkomsten, en risico’s in de komende tijd moeten hebben om de begroting van Enschede sluitend te houden.
Uit die ‘foto’ blijkt dat er in 2012 een begrotingstekort van 4,6 miljoen moet worden opgelost, en voor de komende jaren in ieder geval nog eens 3,2 miljoen per jaar. Dat is, als ik de jaarrekening 2010 goed lees, tussen de 1 en 2% van de totale programmabegroting.
Old skool bezuinigen
Bezuinigen in de klassieke vorm neemt vaak een van de volgende gedaanten aan:
- de kaasschaaf (we geven iedere post wat minder, verder verandert er niets)
- stoppen met een activiteit (geen directe kosten meer, maar ook geen resultaten meer)
- een ander laten betalen (iemand anders verantwoordelijk maken, of kosten op anderen verhalen)
- ‘boekhouden’ (er een andere sticker op plakken in de boeken, waardoor het uit een ander potje komt)
Geen van deze methodieken is een echte bezuiniging, in de zin dat er minder wordt uitgegeven voor minimaal hetzelfde resultaat. Met het bezuinigen wordt ook resultaat van werken weggenomen, of er wordt alleen geschoven. Bovendien zijn bovenstaande bezuinigingsvormen allemaal losgekoppeld van de taakuitvoering van de Gemeente: geen ervan zegt iets over anders en slimmer gaan werken, waardoor er meer of ‘t zelfde met minder kan.
Dat wil overigens niet zeggen dat de Gemeente niet ook sleutelt aan anders en slimmer werken. Want daar is zeker aandacht voor.
Bezuinigen door anders werken
Door effectiever te zijn in je taakuitvoering, door ‘ruis’ weg te nemen uit je primaire processen, door transactiekosten te verlagen binnen de eigen organisatie en met anderen buiten de organisatie, valt ook te bezuinigen. Je verbetert dan hoe je je resultaten bereikt, en niet zo zeer aan hoeveel geld je er vooraan in stopt. Het resultaat is of ‘meer voor hetzelfde bedrag’, ‘hetzelfde voor minder’, of bij voorkeur ‘meer voor minder’.
Anders werken kan gestalte krijgen door verandering in houding en vaardigheden van medewerkers, de cultuur van de organisatie zeg maar (hier besteedt de Gemeente aandacht aan), of door processen te wijzigen. De praktijk leert echter ook dat dingen op een andere manier doen ook andere hulpmiddelen vergt. Als je in plaats van een spijker inslaan schroeven wilt indraaien, kun je die verandering niet maken als je blijft werken met een hamer. Dan heb je een schroevendraaier nodig. De Gemeente Enschede heeft al zo’n schroevendraaier liggen, die ze momenteel geheel niet gebruikt: open data.
Open Data als beleidsinstrument
Open data, het voor vrij hergebruik machine-leesbaar publiceren van openbare overheidsinformatie, is iets waar de Gemeente Enschede al aan werkt. De afdeling Informatiemanagement heeft daarbij de nodige stappen gezet. Dat is iets om blij mee te zijn, maar het zou nog mooier zijn als de Gemeente er zichzelf ook blij mee zou weten te maken.
De Gemeente ziet graag een sterkere participatie van burgers bij alles wat in de stad leeft, en een grotere zelfredzaamheid. Open Data kan uitstekend als nieuw instrument worden ingezet om dat te helpen bereiken. Het beschikbaar stellen van data aan burgers geeft inwoners de kans om op een andere manier naar vraagstukken in de stad te kijken, en de rol die ze daar zelf in kunnen nemen. Het beschikbaar stellen van data aan burgers maakt het mogelijk voor inwoners om zelf op basis van die data beslissingen te nemen, daar waar eerst aanvullende informatie of hulp van anderen nodig was, of daar waar de burger tot nu toe helemaal niet tot actie overgaat. (Omgekeerd kunnen burgers ook data verzamelen die de Gemeente hergebruikt)
Het publiceren van data rond een beleidsterrein is dus een beleidsinterventie, en heeft impact op de betrokken partijen.
Er zijn legio voorbeelden in Europa en elders waar gepubliceerde lokale data door burgers is gebruikt om toepassingen van te maken, die effect hebben op beleidsvragen die de Gemeente belangrijk vindt. Open data is dus te verbinden met de inhoudelijke beleidsdoelstellingen van de Gemeente.
De receptuur is redelijk eenvoudig weer te geven:
- Benoem een actueel beleidsvraagstuk, en ‘t door de Gemeente beoogde doel
- Maak een lijst van betrokken ‘spelers’
- Benoem welke data bij het beleidsvraagstuk hoort
- Ga (met betrokkenen) na welke nieuwe dingen mogelijk worden als de data beschikbaar is voor die betrokkenen
- Stimuleer betrokkenen om daadwerkelijk met de data aan de slag te gaan
We helpen graag
Vanuit Open Data Enschede, in lijn uiteraard met de al bestaande open data activiteiten van de Gemeente Enschede, voeren we graag het gesprek met beleidsuitvoerders over hoe open data een instrument voor ze kan zijn. Binnen ons netwerk kunnen we ook enthousiastelingen zoeken om technische vaardigheden in te brengen, zodat externe betrokkenen bij een beleidsvraag ook met de data aan de slag kunnen.
